# Piyasa Kırılganlık Enstrümanı v2 — v2.1 (DONDURULDU) — 2026-07-16

**Belge türü:** Ön-kayıt (pre-registration) ve teknik şartname
**Statü:** Dondurulmuş (v2.0: 2026-07-16; güncel v2.1) — değişiklikler §0 protokolüne tabidir
**Tarih:** 2026-07-16 (taslak izi: v0.1 → v0.4, günlükte kayıtlı)
**İlişkili belgeler:** [METHODOLOGY.md](METHODOLOGY.md) (v1, dondurulmuş), [reports/backtest_v1.md](reports/backtest_v1.md) (v1 hükmü + H1-H9 hipotez defteri), [reports/v2_feasibility.md](reports/v2_feasibility.md) (veri fizibilitesi)

---

## §0. Bu Belgenin Statüsü ve Değiştirme Kuralları

v1 §0 aynen devralınır: dondurma sonrası her değişiklik yeni versiyon numarası alır, gerekçesi günlüğe yazılır, eski versiyonun ürettiği hiçbir sinyal silinmez veya yeniden hesaplanmaz. Taslak aşamasında (v0.x) değişiklik serbesttir; **§D'deki başarı kriterleri, DE/GB koşuları yapılmadan ÖNCE bu belgenin dondurulmasıyla birlikte donar.** Temel ilke değişmedi: bir tahmin, ancak sonuç belli olmadan kayda geçmişse tahmindir.

---

## §A. KÖKEN VE KİRLİLİK BEYANI

v2, v1'in backtest sonuçları görülmüş bir dünyada tasarlandı. H1-H9 hipotez defterinden türetildi (reports/backtest_v1.md). Bu nedenle ABD tarihsel verisi v2 için DOĞRULAMA DEĞİL, yalnızca akıl-sağlığı kontrolüdür. Bağlayıcı sınavlar: (1) bakılmamış piyasalar DE/GB, (2) canlı gölge kayıt.

Bu beyanın sonuçları:
- v2'nin ABD verisindeki hiçbir performans rakamı yayın/başarı iddiasına dönüştürülemez.
- v2 parametrelerinin hiçbiri ABD tarihsel verisine bakılarak ayarlanamaz (konvansiyon + duyarlılık taraması ilkesi, §B/§C).
- v1 canlı kaydı ve v1 backtest raporu değiştirilemez; v2 gölge kaydı ayrı tutulur (§D.5).

**Dişler (v0.2; v0.3'te genişletildi):**
- **Dondurma öncesi ABD tam-seri koşusu YAPILMAZ.** Akıl-sağlığı koşusu yalnız dondurma SONRASI, salt mekanik kontrol (kod çalışır, skorlar [0,100], bölge dili üretilir); performans metrikleri HESAPLANMAZ ve RAPORLANMAZ; sonuç taslağa geri yazılamaz.
- **Tek-sefer sayacı (v0.3):** sayaç yalnız skor üreten BAŞARILI koşular içindir; hata koşuları düzeltilip tekrarlanabilir; tüm koşular (başarılı/başarısız) tarih + değişiklikle günlüğe işlenir.
- **Akıl-sağlığı çıktı sınırı (v0.3):** yalnız son 8 hafta + mekanik istatistikler (skor aralığı, None oranı, dil üretimi); TAM TARİHSEL SERİ YAZILMAZ (tarihsel bölge serisine çıplak gözle bakmak da performans bakışıdır).
- **DE/GB ön-dondurma yasağı (v0.3):** Dondurma öncesi v2 motoru DE/GB verisiyle HİÇBİR modda koşulmaz; DE/GB eksen/bölge hesabı yasaktır. İzinli: metadata/fizibilite sorguları + ingest + mekanik altın-değer testleri. Her DE/GB veri teması günlüğe işlenir. (Gerekçe: bağlayıcı sınavın "bakılmamışlık" statüsünün tek güvencesi budur.)
- Teknik diş (**sembolik diş** — v0.3 adlandırması: tag'i atan da proje sahibidir, güvence disiplinseldir): v2 motoru ABD tam-seri ve DE/GB modlarını dondurma git-tag'i olmadan reddedecek; akıl-sağlığı çıktısına otomatik "KANIT DEĞERİ YOK" damgası basılır.

---

## §B. MİMARİ — İKİ EKSEN (H3)

### B.1 Yakıt ekseni

v1'in 5 bloğu **AYNEN** (11 gösterge, eşikler, ısınma — hiçbir değişiklik yok; v1 kompoziti yakıt skorudur). Tanım, kaynak, geçerlilik penceresi ve birleştirme kuralları için tek referans METHODOLOGY.md v1.5 §4-§5'tir; v2 bu eksene dokunmaz.

Mekanizma yorumu: yakıt ekseni birikimli kırılganlık **kapasitesini** ölçer (yavaş değişir); v1 bulgu deseni (yakalananlar=birikimli, kaçanlar=ateşleme dinamikli) bu eksenin tek başına yetmediğini gösterdi.

### B.2 Katalizör ekseni (YENİ)

Ayrı 0-100 skor; v1'in ortak dönüşümü (genişleyen pencereli tarihsel yüzdelik, min. 15 yıl ısınma) aynen geçerli.

| # | Gösterge | Kaynak / Seri | Kapsam | Dönüşüm |
|---|---|---|---|---|
| K1 | Faiz oynaklığı | **DGS10 realize volatilitesi (birincil)**: 21 iş günü penceresi, yıllıklandırılmış | **Geçerlilik: 1971+** (aşağıdaki şerh) | Genişleyen yüzdelik; `^MOVE` (2002+) çapraz doğrulama katmanı — **erişilebilir kaldığı sürece** örtüşmede korelasyon raporlanır |
| K2 | Fonlama stresi | **Çift kaynak**: backtest = FRED `TEDRATE` (1986-2022); canlı = `DCPF3M − DGS3MO` (1997+) | 1986+ | Genişleyen yüzdelik; **1997-2022 köprü korelasyonu raporlanacak** (v1.3 doğrulama yükümlülüğü deseni) |
| K3 | Kredi spread ivmesi | Mevcut Baa−10Y serisinin **63 iş günü değişimi** | 1953+ (mevcut veri, yeni ingest yok) | Değişimin genişleyen yüzdeliği (hızlı genişleme = yüksek skor) |
| K4 | Hisse realize vol ivmesi | Mevcut S&P 500 günlük kapanıştan **21 iş günü realize vol'ün 63 iş günü değişimi** | 1927+ (mevcut veri, yeni ingest yok) | Değişimin genişleyen yüzdeliği; `VIXCLS` (FRED, 1990+) çapraz doğrulama — **erişilebilir kaldığı sürece** |

*K1 geçerlilik şerhi (v0.2):* Yalnızca **1971+** (Bretton Woods konvansiyonu; sabit kur çağında faiz volatilitesi yapısal olarak ölüdür — yüzdelik tabanına girerse 1977-2000 skorlarını şişirir; v1'in WALCL-2009 kuralının emsali).

*K2 DİKİŞ KURALI:* İki kaynak ayrı serilerdir ve yüzdelik dönüşümü HER SERİYE AYRI uygulanır (her seri kendi tarihsel dağılımına göre skorlanır; tek havuzda birleştirme YASAK — ölçek farkı dikiş noktasında yapay sıçrama üretir). Geçiş tarihi: TEDRATE'in son gözlem tarihi; o tarihten sonra skor CP−T-bill yüzdeliğinden gelir. 1997-2022 örtüşme penceresinde iki serinin YÜZDELİK skorlarının korelasyonu raporlanır (ham seviye korelasyonu değil — skorlar birleştirildiği için ilgili olan skor uyumudur).

*K2 eksik-gün politikası (v0.2):* CP serileri stres günlerinde işlem kıtlığından gözlem düşürebilir. Kural: haftanın son geçerli gözlemi kullanılır; haftada hiç gözlem yoksa o hafta K2 = None (uydurma yasak; blok yeniden normalize edilir).

*K4 / 6.1 ayrım notu (v0.2):* 6.1 yavaş yapıyı ölçer (Gauss trend kalıntısı, τ/500 gün — yakıt karakteri); K4 hızlı ateşlemeyi ölçer (21 gün pencere, 63 gün ivme). Aynı ham seriden türeseler de zaman ölçekleri ve eksenleri farklıdır.

*K4 öz-referans şerhi (v0.3):* DE/GB'de K4, çöküş olayını TANIMLAYAN fiyat serisinin kendisinden türer; kriz içinde eşzamanlı yükselir — ≥6-ay-önce kriterine katkısı sınırlıdır ve kriz-içi "Kritik birleşim" haftalarını kısmen totolojik biçimde besleyebilir. Bu bağ açıkça beyan edilir; duyarlılıkta "K4'süz katalizör" varyantı zorunludur.

**Katalizör birleştirme (v0.2):** Birincil = blok içi **eşit ağırlık ortalama** (konvansiyon: sistem tutarlılığı). Ön-kayıtlı duyarlılık varyantları: **max(K1..K4)** ("herhangi bir kanal yanıyor" semantiği) ve **K4'süz katalizör** (öz-referans şerhi gereği, v0.3). K-göstergeleri arası **korelasyon matrisi DE/GB koşusunda ve akıl-sağlığı koşusunda ZORUNLU rapordur** (eksenin tek faktöre çöküp çökmediği görünür kılınır).

### B.3 Çıktı: durum çifti — İKİ EKSEN ASLA TEK SAYIYA İNDİRGENMEZ

Çıktı bir durum çiftidir: **(yakıt, katalizör)** + dört-bölgeli durum dili:

| Yakıt | Katalizör | Durum dili |
|---|---|---|
| ↓ | ↓ | **"Sakin zemin"** |
| ↑ | ↓ | **"Kuru orman"** |
| ↓ | ↑ | **"İzole stres"** |
| ↑ | ↑ | **"Kritik birleşim"** |

- Bölge eşiği her eksen için **60** (v1 Kırılgan eşiğiyle tutarlılık konvansiyonu — optimizasyon değil).
- **Tarama geçme ölçütü (v0.2):** eşik duyarlılığı ±10 taranır; ana bulgular (hangi olaylar yüksek bölgede karşılandı) ±10 varyantlarında niteliksel olarak ayakta kalmalıdır — kalmıyorsa tasarım kırılgandır (v1 §7.4 niteliksel çöküş testinin muadili).
- **Kısmi sıra:** Sakin zemin < {Kuru orman, İzole stres} < Kritik birleşim; Kuru↔İzole geçişi yataydır (kademe değişimi sayılmaz).
- **BÖLGE HİSTEREZİSİ (v0.2):** kötüleşme yönünde (kısmi sırada yukarı) ardışık **1 hafta**, iyileşme yönünde (aşağı) ardışık **3 hafta** teyit — v1 §2.2 asimetrisinin bölge uyarlaması. Yatay geçişler (Kuru↔İzole) teyitsiz işlenir.
- **Ham çift zorunluluğu (v0.2):** (yakıt, katalizör) sayı çifti HER çıktı satırında bölge etiketiyle birlikte yayımlanır; bölge etiketi tek başına ASLA yayımlanmaz (60/60 köşesindeki sınır-duyarlılığına karşı sigorta).
- **Beklenti sınırı (v0.2):** Katalizör ekseni haftalık çözünürlükte çalışır; gün-içi ateşleme kapsam dışıdır (§1.2 Aşama-5 beyanının uzantısı).

§1.2 "tetikleyici öngörülemez" beyanı korunur: katalizör katmanı tahmin değil, **durum raporlama** dilidir.

---

## §C. İSTİSNA BAYRAĞI VE DİL KAPISI (H4 — v0.2'de yeniden tasarlandı)

*(v0.1'in tek-yönlü kapı kuralı, durum-uzayı analizinde fiilen tek bir geçişe çöktüğü ve kronik-CAPE tetiği ürettiği için hakem turu 1'de iptal edildi — günlüğe kayıtlı. Yerine iki katman:)*

### C.1 İstisna bayrağı (koşulsuz, saf raporlama)

Herhangi bir eksende TEKİL gösterge >90 yüzdelik ise, her bölgede, koşulsuz olarak, adıyla VE süresiyle raporlanır (ör. **"istisna: 5.1 CAPE 98 — 142 haftadır"**; v0.3: süre bilgisi kronik/yeni ayrımını görünür kılar). Bölgeyi DEĞİŞTİRMEZ; amaç tek-kanal aşırılığının hiçbir durumda ortalamada görünmez kalmaması (H1 dersi).

### C.2 Dil kapısı (simetrik)

> **Bir eksende TEKİL gösterge >90 yüzdelik VE DİĞER eksen skoru >60 ise, bölge dili bir kademe yükselir ve tetikleyici adıyla raporlanır.**

- **Tetik kümesi kısıtı (mekanizma konvansiyonu):** yalnız dönüşümü **değişim/ivme** olan göstergeler tetikleyebilir — yakıt ekseninde **{1.1, 2.2, 4.2, 4.4}**; katalizör ekseninde **{K3, K4}**. Tetikleyemeyenler: seviye-dönüşümlüler — yakıt {1.2, 1.3, 4.1, 4.3, 5.1, 5.2}, katalizör {K1, K2} (realize vol seviyesi / spread seviyesi) — VE **6.1** (τ 500 günlük yavaş yapı istatistiğidir; v0.3'te K4/6.1 ayrım notuyla tutarlılık için tetik kümesinden çıkarıldı). Gerekçe: **"kapı tek-kanal DİNAMİK aşırılık içindir; ölçüt hız değil dönüşüm sınıfıdır (değişim/ivme); seviye/stok zaten eksen skorundadır."** (Bu kısıt aynı zamanda kronik yüksek-değerleme çağında CAPE'in kapıyı sürekli açık tutmasını yapısal olarak engeller.)
- Parametreler (90, 60) desil/eşik konvansiyonudur; **tarihsel ayar YASAK**. Duyarlılık: 90 → {85, 90, 95}, 60 → {50, 60, 70}.
- Sıfır serbest parametre ilkesi: kapıya çarpan, ağırlık veya ikinci eşik EKLENEMEZ.
- **DÜRÜSTLÜK NOTU:** Kapı 2022 tipi vakayı yine de yakalamayabilir (o hafta katalizör ≤60 ise). ABD'de test/ayar §A gereği YASAK — hüküm DE/GB çürütme testi + canlı kayıttadır.

### C.3 İşlem sırası, kademe sırası ve teyit

- **İşlem sırası (v0.3):** Kapı, HİSTEREZİS-TEYİTLİ bölgeye uygulanır; teyitli bölge Sakin iken kapı değerlendirilmez. Kapının üretebildiği geçişler YALNIZ **{Kuru orman, İzole stres} → Kritik birleşim**'dir; Kritik'te kapı no-op'tur (yalnız tetikleyici raporlanır).
- **Tek durum makinesi (v0.3):** Nihai dil (bölge ⊕ kapı) TEK durum değişkenidir; §B.3 teyidi bu nihai dil üzerinde işler. Aynı haftada birden fazla kademe atlanamaz.
- Kademe sırası: **Sakin zemin < {Kuru orman, İzole stres} < Kritik birleşim**; Kuru↔İzole yatay geçiştir (kapı bunu üretmez).
- "Bir kademe yükseltme" yalnız dil kademesidir; eksen skorlarına dokunulmaz.
- Kapı tetiklendiğinde çıktı satırı tetikleyeni adıyla taşır (ör. "kapı: K4 hisse vol ivmesi 94. yüzdelik").
- **Kapı-açık hafta oranı zorunlu metriktir** (§D).

---

## §D. ÇÜRÜTME TESTİ PROTOKOLÜ — BÖLÜNMÜŞ İDDİA

*("Doğrulama" kelimesi bu bölümden çıkarılmıştır. Bu bir ÇÜRÜTME testidir: kalırsa v2 çürütülür — bilgilendirici; geçerse statü yalnız "hayatta kaldı"dır. "Doğrulanmış" kelimesi v2 için ancak canlı kayıt + olay penceresi sonrası kullanılabilir.)*

1. **DE/GB çürütme testi (bağlayıcı):** **Bağlayıcı hüküm seti YALNIZ {DE 2008, GB 2000, GB 2008}'dir.** DAX 2000 ve GB 1987 **ikincil/bağlayıcı-olmayan** tabloda raporlanır (kısmi kapsam; aşağıdaki beklenen-kapsam tablosu). Bağımsızlık notu: 2008 olayları küresel olarak aynı şoktur, 2000'ler de küresel dot-com'un izdüşümleridir — bağlayıcı set fiilen **~2 bağımsız gözlemdir** ve bu sınır açıkça beyan edilir. Değerlemesiz kısmi yakıt + kurulabilen katalizörle koşulur (fizibilite: reports/v2_feasibility.md). **BAŞARI KRİTERLERİ ÖN-KAYITLI:** yanlış-bölge süresi değerlendirme penceresinin <%30'u ve her bağlayıcı olayda "yakalandı" (aşağıdaki tanım). Bu kriterler koşulmadan ÖNCE bu belgeyle donar.
2. **"Yakalandı" tanımı (v0.3; v1 §2.3 portu):** zirve anında teyitli dil **Kuru orman veya üstü** VE o epizodun (kesintisiz Kuru+/İzole+/Kritik dönemi) başlangıcı zirveden **≥6 ay önce**.
3. **Sonuç-yorum tablosu (ön-kayıtlı, sayısal — v0.3):**
   | Bağlayıcı set sonucu | Hüküm |
   |---|---|
   | 3/3 | "hayatta kaldı, gölge kayda geçer" |
   | 2/3 | "belirsiz; gölge kayıt uzatılır, v2 birincil olamaz" |
   | ≤1/3 | "çürütüldü; v2 rafa kalkar (kayıt kalır)" |

   *Yanlış-bölge eş-koşulu (v0.4):* Sonuç-yorum tablosu yakalama sayısını haritalar; yanlış-bölge kriteri AYRI ve ZORUNLU eş-koşuldur: **"hayatta kaldı" hükmü ancak 3/3 yakalama VE her iki piyasada yanlış-bölge <%30 birlikte sağlanırsa verilir.** 3/3 yakalanıp yanlış-bölge kriteri kalırsa hüküm "belirsiz" bandına iner. ≤1/3 her durumda "çürütüldü".
4. **Değerlendirme penceresi kuralı (v0.3'te onarıldı):** başlangıç = **ÇEKİRDEK setin (eğri + CPI + BIS gap) ısınma bitişi**; bitiş = veri sonu; keyfi tarih YASAK. Geç ısınan göstergeler (2.2, 6.1, K'ler) kısmi-kapsam/yeniden-normalizasyonla katılır (v1 §5.1 deseni); **olay bazında kapsam tablosu zorunludur.** *(Hakem yakalaması, günlüğe kayıtlı: v0.2'nin "TÜM göstergelerin ısınma bitişi" kuralı pencereyi ~2005'e itiyor ve DAX 2000 / GB 2000 / GB 1987'yi kendi değerlendirme penceresinin dışına atıyordu — kural kendi olay listesini imha ediyordu.)*
5. **"Değerlendirilemez olay" ön-tanımı (v0.3):** çekirdek setten (eğri, CPI, BIS gap) **<3 gösterge** o olayın zirvesinde kurulamıyorsa olay bağlayıcı sete giremez — fizibilite temelli, sonuç temelli değil. (Bu tanımla GB 1987 bağlayıcı sete zaten giremez: BIS-GB ısınması ~1988'de dolar.)
6. **Beklenen-kapsam tablosu (dondurma öncesi, fizibiliteden — v0.3) + FİİLİ kolon (2026-07-16, yalnız geçerlilik/ısınma ARİTMETİĞİ — skor hesaplanmadı; uygulama notu):**
   | Olay | Statü | Beklenen yakıt kapsamı (zirve anında) | Fiili zirve (mekanik türetme) | Fiili yakıt | Fiili katalizör |
   |---|---|---|---|---|---|
   | DE 2008 | bağlayıcı | ~5 gösterge (1.3, 4.1, 4.4, 2.2, 6.1) | **2007-07-16** (TR-uyarlanmış eşik %24) | 5 ✓ beklenenle aynı | K1 (ısınma 1987-09), K4 (2002-12) |
   | GB 2008 | bağlayıcı | ~5 gösterge (1.3, 4.1, 4.4, 2.2, 6.1) | **2007-06-15** | 5 ✓ | K1 (1997-01), K4 (1995-02) |
   | GB 2000 | bağlayıcı | ~4 gösterge (1.3, 4.1, 4.4, 6.1; 2.2 ısınmada) | **2000-09-04** | 4 ✓ | K1, K4 |
   | DAX 2000 | ikincil | ~3 gösterge (1.3, 4.1, 4.4) | **2000-03-07** (TR-uyarlanmış eşik) | 3 ✓ | yalnız K1 (K4 ısınması 2002-12) |
   | GB 1987 | ikincil | ~2 gösterge (4.1, 4.4) — Japonya-1989 sınıfı | **1987-07-16** | 2 ✓ | yok (K1-GB ısınması 1997) |
   Fiili kolon notları: (a) beklenenle uyuşmazlık YOK; katalizör kolonu ilk kez dolduruldu; (b) fiili DE 2008 zirvesi ön sohbet beklentisinden (~2007-12) farklı — DAX TR zirvesi 2007-07-16, mekanik türetmeyle sabitlendi; (c) K2/K3 hiçbir olayda yok (§D.9 indirgenmiş varyant); (d) 4.1-DE/GB aritmetik olarak ✓ (aylık 10Y/3M kaynakları 1956-1960+) — ~~ingest bekliyor~~ **kapandı (2026-07-16): dört OECD serisi ingest edildi** (IRLTLT01DEM/GBM156N, IR3TIB01DEM/GBM156N).
7. **DAX aylık-Kursindex uyarlama kuralı (v0.3, veri görülmeden):** Kursindex yalnız aylık erişilebilirse: zirve = aylık kapanış maksimumu, olay = aylık kapanışta zirveden ≥%20 düşüş; bu uyarlama yalnız ikincil DAX 2000 olayını etkiler.

   **DE olay türetmesi TR-endeks uyarlaması (v2.1, yalnız Kursindex günlük serisi erişilemezse):** eşik = %20 + varsayılan temettü etkisi (%2.5/yıl × 1.5 yıl tipik düşüş süresi) = **%24**; parametreler dış kaynak ortalamalarından, DAX serisinden türetilmez. Zirve = TR-endeks zirvesi. Bu uyarlama YALNIZ DE olaylarına uygulanır ve raporlarda **'TR-uyarlanmış eşik'** etiketiyle gösterilir. (Tetikleyen durum: hedefli Bundesbank tsId araması Kursindex'i bulamadı — reports/degb_probe.md §6; günlük Kursindex ileride bulunursa bu uyarlamaya tercih edilir.)
8. **"Yanlış-bölge" tanımı (v1.5 §2.3'ün portu):** {Kuru orman, Kritik birleşim} epizodu, başlangıcından itibaren 18 ay içinde olay zirvesi gelmiyorsa VE epizod zirve barındırmıyorsa yanlıştır; sağ-sansürlü (devam eden / penceresi veri dışına taşan) epizodlar 'askıda' raporlanır, yanlış olarak kesinleşmez. **Kapı-açık hafta oranı zorunlu metriktir.** *Ölçüm evreni (v0.4):* Yanlış-bölge oranı HER PİYASA İÇİN AYRI hesaplanır (kendi değerlendirme penceresi üzerinden); havuzlama yapılmaz. Kriter: her iki piyasada da <%30.
9. **İndirgenmiş-varyant beyanı:** DE/GB koşusu **K2/K3 ve değerleme bloğu hakkında HİÇBİR ŞEY söylemez** (yerel karşılıkları kurulamıyor; fizibilite raporu §4-5). DE/GB'de kapının tetik kümesi de daralır: **fiilen {2.2, 4.4}** (1.1/4.2 yerel karşılıksız; 6.1 v0.3'te kümeden çıktı). DE/GB'de sınanan, enstrümanın indirgenmiş bir varyantıdır ve sonuç yalnız o varyant için konuşur.
10. **ABD tam-seri koşusu:** yalnız dondurma sonrası, tek sefer, salt mekanik akıl-sağlığı (§A dişleri); çıktı **"KANIT DEĞERİ YOK"** damgası taşır.
11. **Japonya 1989:** Opsiyonel ek; 2/11 gösterge kapsamı şerhiyle (fizibilite raporu §3); başarı/başarısızlık iddiasına dönüştürülemez.
12. **Gölge kayıt:** v2 sinyalleri `signals/v2/` altında, v1'inkilerle aynı gün, ayrı dosya; **v1 kaydına dokunulmaz**; iki kayıt asla harmanlanmaz. **Nihai statü kuralı (v0.2): ≥5 yıl gölge kayıt VE en az bir olay penceresi gözlenmeden v2'ye nihai statü verilmez.**

---

## §E. AÇIK SORULAR

1. DE/GB veri ingest planı (hangi adaptörler, hangi sıra).
2. **DAX fiyat endeksi (Kursindex) erişimi — DE ingest'inden önce ZORUNLU blokaj maddesi:** `^GDAXI` toplam getiri (performans) endeksidir; temettüler düşüşü yumuşattığı için §2.1'in %20 eşiği TR endeksiyle karşılaştırılamaz (v1 baz-yılı tuzağının muadili). Kursindex'e ücretsiz programatik erişim (aday: Bundesbank) bulunmadan DE olay türetmesi yapılamaz.
3. **K1-DE/GB günlük getiri kaynağı — ÇÖZÜLDÜ (2026-07-16 probe'ları):** GB = BoE IADB `IUDMNZC` (günlük 10Y gilt, 1982-01+); DE = Bundesbank `BBSIS.D.I.ZAR.ZI.EUR.S1311.B.A604.R10XX.R.A.A._Z._Z.A` (günlük bund 10Y, 1972-09+). Ayrıntı: reports/degb_probe.md.
4. Katalizör göstergelerinin DE/GB karşılıkları hangi seriyle kurulur (K1: madde 3'e bağlı; K2/K3: ücretsiz aday belirsiz → §D.9 indirgenmiş-varyant beyanı).
5. Köprü korelasyon eşiği: K2 çift kaynağı için 1997-2022 örtüşmesinde "yeterli tutarlılık" sayısal tanımı (dikiş kuralı metriği yüzdelik-skor korelasyonu olarak sabitledi; eşik değeri açık).
6. OECD CPI halef serisi: FRED'deki MEI serileri kesiliyor (DE/GB CPI son gözlem 2025-03; JP 2021-06) — DE halefi çözüldü (HICP `CP0000DEM086NEST`, güncel). **GB canlı ucu (v2.1 notu):** çürütme testi için mevcut seri yeterli; ONS halefi yalnız gölge izleme GB'ye genişlerse gerekli — düşük öncelik.
7. **French uluslararası dosyaları Bloomberg-damgalı** (fizibilite keşfi): lisans/süreklilik profili ABD (CRSP) dosyalarından farklı — 2.2'nin DE/GB bacağı için kırılganlık notu; alternatif kaynak sorusu açık.
8. Durum dili Türkçe adlandırma son hali ("Kuru orman" / "İzole stres" / "Kritik birleşim" çalışma adlarıdır).

---

## Değişiklik Günlüğü

**ÇÜRÜTME KOŞUSU KAYDI (2026-07-17, §D — TEK SEFERLİK, bağlayıcı):** Koşu yapıldı (v2-freeze tag motor tarafından doğrulandı; DE penceresi 1986-05-16 → 2026-07-17, GB 1988-08-19 → 2026-07-17; §D.4 çekirdek-ısınma kuralıyla). **OTOMATİK HÜKÜM (§D.3 + v0.4 eş-koşulu): ÇÜRÜTÜLDÜ, v2 rafa (kayıt kalır).** Bağlayıcı yakalama **1/3** (yalnız GB 2008 — Kuru orman, öncü 7.4 ay; DE 2008 ve GB 2000 zirve anında 'Sakin zemin'). Yanlış-bölge oranları DE %10.0 / GB %9.6 (<%30 eş-koşulu sağlandı; hüküm yakalama sayısından düştü). Duyarlılık: 1/3 sonucu kapı ve katalizör varyantlarının tümünde aynı; bölge eşiği 50'de 2/3, 70'te 0/3. Rapor: reports/refutation_v2.md. Bu kayıttan sonra taslağa/koda geri-yazım YAPILMAMIŞTIR ve yapılmayacaktır (§D). İnşa-adımı-1'in geçici DE/GB motor bloğu koşu öncesi kaldırıldı (dondurma girişi DE/GB'yi zaten serbest bırakmıştı — uygulama notu).

**ABD akıl-sağlığı koşusu kaydı (2026-07-16, §A/§D.10):** TEK başarılı koşu yapıldı (42 sn, 2428 hafta; v2-freeze tag kontrolü motor tarafından fiilen geçildi). Salt mekanik sonuç: tüm skorlar [0,100] içinde (aralık ihlali 0), dil üretimi 2428/2428, kapı değerlendirmesi işliyor; None oranları K1 %13.1 (1971 geçerlilik + ısınma), K2 %45.7 (skor 2001'de başlar — TEDRATE 1986+15). Çıktı yalnız son 8 hafta + mekanik istatistikler: reports/v2_sanity_us.md ("KANIT DEĞERİ YOK" damgalı). **Tek-sefer sayacı kapandı: 1/1.**

**Veri teması kaydı + uygulama notu (2026-07-16, §A gereği — çürütme hazırlığı):** DE/GB ingest adaptörleri kuruldu (BoE IUDMNZC 1982+; Bundesbank BBSIS bund 10Y 1972-09+; Yahoo ^FTAS 1980-02+ ve ^GDAXI TR; BIS gap DE 1970-Q4+/GB 1973-Q1+; DE/GB CPI MEI 1955+; French Europe EW/VW 1990-07+). Mekanik altın-değer testleri kapsamında olay türetme çalıştırıldı (yalnız §2.1/§D.7 mekaniği — eksen/bölge hesabı YAPILMADI): GB 2000 zirve 2000-09-04, GB 2008 zirve 2007-06-15, DE 2008 zirve 2007-07-16 (TR-uyarlanmış eşik %24; ön beklenti ~2007-12 tutmadı, gerçeğe göre kaydedildi). §D.6 tablosuna FİİLİ kapsam kolonu eklendi (yalnız geçerlilik/ısınma aritmetiği) — beklenenle uyuşmazlık yok.

**v2.1 (2026-07-16):** §D.7'ye DE olay türetmesi TR-endeks uyarlaması eklendi (eşik %24 = %20 + %2.5/yıl × 1.5 yıl varsayılan temettü etkisi; parametreler dış kaynak ortalamalarından; yalnız DE, 'TR-uyarlanmış eşik' etiketiyle) — **veri erişim kısıtı; olay sonucu görülmeden ön-kayıtlandı.** §E.3 çözüldü olarak güncellendi (BoE IUDMNZC + Bundesbank BBSIS günlük 10Y). §E.6'ya GB CPI canlı ucu düşük-öncelik notu.

**Uygulama notu (2026-07-16, kural değişikliği değil):** İnşa adımı 1 testlerinde K1 için üç tarihli spot-check yapıldı (1994-06, 2017-07, 2022-10 — fizibilite bulgusunun doğrulaması). Tam-seri koşu değildir; §A ihlali yoktur. Bulgu: 2022-10 = 82.5 (yüksek ✓), 2017-07 = 13.2 (düşük ✓), 1994-06 = **61.0** — "1994 yüksek" beklentisi kısmen yumuşadı (1971+ havuz Volcker dönemi volatilitesini içerir); altın değer testi gerçeğe göre kuruldu. Ayrıca K2 canlı bacağında CP verisinin FRED yayın gecikmesi (~5 iş günü) canlı uçta haftayı boş bırakabilir → K2 = None, eksen yeniden normalize (§B.2 eksik-gün kuralının öngördüğü davranış; ayrıca bilgi_tarihi varsayımı +1 iş günü CP için iyimserdir — backtest'te K2 zaten TEDRATE'ten geldiği için etki canlı uçla sınırlıdır, kayda geçirildi).

**Veri teması kaydı (2026-07-16, §A gereği — hedefli Bundesbank tsId araması, 2. tur; yalnız katalog/metadata + örnek satırlar, eksen hesabı YAPILMADI):**
- Bundesbank SDMX: dataflow kataloğu (93 akış, adlar okundu); `BBSIS` günlük 10Y anahtarı doğrulandı (ilk/son 3 gözlem + başlık: 1972-09-29 → canlı) — **§E.3 K1-DE ÇÖZÜLDÜ**; BBMF1/BBMFK1/BBK10 üzerinde DSD/serieskey/kısa-anahtar denemeleri (404/400) — **Kursindex bulunamadı** → v2.1 TR-uyarlaması devreye girdi.

**Veri teması kaydı (2026-07-16, §A gereği — DE/GB blokaj probe'ları; yalnız metadata/erişim/format, eksen/bölge hesabı YAPILMADI; rapor: reports/degb_probe.md):**
- Yahoo chart metadata: `^GDAXIP` (2013+), `^GDAXI` (1987+, TR), `^FTAS` (1980+), `^FTSE` (1984+) — kapsam/ad okundu.
- Bundesbank SDMX + legacy download: 5 tsId denemesi (`WU3141`, `WU001A`, `WT1010`) — tümü geçersiz/404, seri kimliği bulunamadı.
- BoE IADB `IUDMNZC` CSV: kapsam okundu (1982-01-04 → 2026-07-01, günlük).
- ECB veri portalı `YC ... SR_10Y`: son 3 gözlem, format/kapsam (euro bölgesi agregatı, ~2004+).
- FRED metadata: DE/GB CPI halef adayları (`CP0000DEM086NEST`, `CP0000GBM086NEST`, `CPALTT01DEM657N`, mevcut MEI serileri) + `IRLTLT01DED156N` (yok).

**Uygulama kalibrasyonu (2026-07-16, kural değişikliği değil):** CP (DCPF3M) bilgi_tarihi yayın takvimine göre düzeltildi (+1 → +5 iş günü; Fed CP yayını fiilen ~5-6 iş günü gecikmeli, 2026-07-16 çekiminde gözlendi) — performans ayarı değil. Buna bağlı olarak K2 eksik-hafta penceresi yayın gecikmesiyle hizalandı (CP bacağında 7 → 14 gün; kural gözlem-haftası bazlıdır, görünürlük bilgi disiplinine tabidir). Ayrıca sinyal yazıcılarına JSON şema dişi eklendi (NaN/Inf/eksik alan → yazma reddi).

**v2.0 dondurma (2026-07-16):** 2 dış hakem turu + son denetim sonrası; v0.1→v0.4 tüm düzeltmeler kayıtlı. Bundan sonra değişiklik = yeni versiyon + günlük; DE/GB koşusu ve ABD akıl-sağlığı koşusu artık serbest (§A koşullarıyla).

**v0.4 (2026-07-16) — son denetim bulguları:**
- §D.3'e yanlış-bölge eş-koşulu bağlandı: "hayatta kaldı" ancak 3/3 yakalama VE her iki piyasada yanlış-bölge <%30 birlikte sağlanırsa; 3/3 + yanlış-bölge ihlali → "belirsiz"; ≤1/3 her durumda "çürütüldü".
- §D.8'e ölçüm evreni netleştirmesi: yanlış-bölge oranı her piyasa için AYRI (kendi penceresi üzerinden), havuzlama yok; kriter her iki piyasada <%30.

**v0.3 (2026-07-16) — hakem turu 2 sonucu:**
- §C.3 işlem sırası tanımlandı: kapı HİSTEREZİS-TEYİTLİ bölgeye uygulanır; teyitli bölge Sakin iken değerlendirilmez; üretebildiği geçişler yalnız {Kuru orman, İzole stres} → Kritik birleşim; Kritik'te no-op (yalnız tetikleyici raporlanır).
- §C.3 tek durum makinesi: nihai dil (bölge ⊕ kapı) tek durum değişkenidir; §B.3 teyidi nihai dil üzerinde işler; aynı haftada birden fazla kademe atlanamaz.
- **Hata kaydı (hakem yakalaması):** 6.1 tetik kümesinden çıkarıldı — belgenin kendi K4/6.1 ayrım notuyla ("6.1 yavaş yapı") çelişkisi hakem turu 2'de yakalandı. Yakıt tetikleri artık {1.1, 2.2, 4.2, 4.4}.
- §C.2 gerekçe hizalandı: "kapı tek-kanal DİNAMİK aşırılık içindir; ölçüt hız değil dönüşüm sınıfıdır (değişim/ivme); seviye/stok zaten eksen skorundadır."
- §C.1 istisna bayrağına süre bilgisi eklendi ("istisna: 5.1 CAPE 98 — 142 haftadır" biçimi; kronik/yeni ayrımı).
- **Hata kaydı (hakem yakalaması):** §D değerlendirme penceresi kuralı onarıldı — v0.2'nin "TÜM göstergelerin ısınma bitişi" kuralı pencereyi ~2005'e itiyor ve DAX 2000 / GB 2000 / GB 1987'yi kendi penceresinin dışına atıyordu (kural kendi olay listesini imha ediyordu). Yeni kural: başlangıç = ÇEKİRDEK setin (eğri + CPI + BIS gap) ısınma bitişi; geç ısınanlar kısmi-kapsam/yeniden-normalizasyonla (v1 §5.1 deseni); olay bazında kapsam tablosu zorunlu.
- §D bağlayıcı hüküm seti ve bantları sabitlendi: yalnız {DE 2008, GB 2000, GB 2008}; 3/3 hayatta / 2/3 belirsiz / ≤1/3 çürütüldü. DAX 2000 + GB 1987 ikincil/bağlayıcı-değil.
- §D "değerlendirilemez olay" ön-tanımı: çekirdek setten <3 gösterge kurulamıyorsa bağlayıcı sete giremez (fizibilite temelli; GB 1987 bu tanımla zaten dışarıda).
- §D "yakalandı" tanımı netleşti (v1 §2.3 portu): zirve anında teyitli dil Kuru orman+ VE epizod başlangıcı zirveden ≥6 ay önce.
- §D olay-bazlı beklenen-kapsam tablosu dondurma öncesi eklendi (GB 1987 ~2 gösterge — Japonya-1989 sınıfı).
- §D DAX aylık-Kursindex uyarlama kuralı veri görülmeden yazıldı (aylık kapanış maksimumu / aylık ≥%20; yalnız ikincil DAX 2000).
- §D indirgenmiş-varyant beyanına DE/GB tetik kümesi daralması eklendi (fiilen {2.2, 4.4}).
- §A dişleri genişledi: **DE/GB ön-dondurma yasağı** (motor DE/GB verisiyle hiçbir modda koşulmaz; izinli: metadata/fizibilite + ingest + mekanik altın-değer testleri; her temas günlüğe); tek-sefer sayacı düzeltmesi (yalnız başarılı koşular; hata koşuları tekrarlanabilir, tümü günlüğe); akıl-sağlığı çıktı sınırı (son 8 hafta + mekanik istatistikler; tam tarihsel seri yazılmaz); git-tag "sembolik diş" olarak adlandırıldı.
- §B.2 K4 öz-referans şerhi (DE/GB'de olay-tanımlayan seriden türer; kriz-içi eşzamanlılık) + duyarlılığa "K4'süz katalizör" varyantı; VIXCLS çapraz doğrulaması "erişilebilir kaldığı sürece" koşuluna bağlandı.
- §E'ye zorunlu blokaj: K1-DE/GB günlük bund/gilt getiri kaynağı doğrulanmadan DE/GB katalizörü tanımlanamaz (Kursindex blokajının ikizi).

**v0.2 (2026-07-16) — hakem turu 1 sonucu:**
- §C tamamen yeniden tasarlandı: (a) koşulsuz İSTİSNA BAYRAĞI (saf raporlama, bölgeyi değiştirmez); (b) SİMETRİK dil kapısı ("bir eksende tekil >90 VE diğer eksen >60") + tetik kümesi kısıtı: yalnız değişim/ivme dönüşümlü göstergeler (yakıt {1.1, 2.2, 4.2, 4.4, 6.1}; katalizör {K3, K4}); seviye-dönüşümlüler (yakıt {1.2, 1.3, 4.1, 4.3, 5.1, 5.2}; katalizör {K1, K2}) hariç — "kapı ateşleme içindir; stok/seviye zaten eksen skorundadır".
- **Hata kaydı (hakem yakalaması):** v0.1'in tek-yönlü kapı kuralı durum-uzayında fiilen TEK geçişe (İzole stres → Kritik birleşim) çöküyordu ve tetik koşulu kronik yüksek-CAPE çağında sürekli sağlanıyordu; kural bu nedenle iptal edildi.
- §C dürüstlük notu: kapı 2022 tipi vakayı yine kaçırabilir; ABD'de test/ayar §A gereği yasak — hüküm DE/GB + canlı kayıtta.
- §C.3: kademe sırası tanımlandı (Sakin < {Kuru, İzole} < Kritik; Kuru↔İzole yatay); kapı ve bölge geçişleri aynı teyide bağlandı.
- §B.3: BÖLGE HİSTEREZİSİ eklendi (kötüleşme 1 hafta / iyileşme 3 hafta, kısmi sıraya göre — v1 asimetrisinin bölge uyarlaması).
- §B.3: ham (yakıt, katalizör) çifti her satırda zorunlu; bölge etiketi tek başına asla yayımlanmaz (köşe sigortası).
- §B.2: K4 eklendi — hisse realize vol ivmesi (21g vol'ün 63g değişimi, S&P kapanışından, sıfır yeni ingest; VIXCLS 1990+ çapraz doğrulama); 6.1 ile ayrım notu (yavaş yapı vs hızlı ateşleme).
- §B.2: K1 geçerlilik penceresi 1971+ (Bretton Woods konvansiyonu; WALCL-2009 emsali).
- §B.2: katalizör birleştirme — birincil eşit ağırlık (konvansiyon), max(K1..K4) ön-kayıtlı duyarlılık varyantı; K-korelasyon matrisi DE/GB ve akıl-sağlığı koşusunda zorunlu rapor.
- §B.3: beklenti cümlesi — katalizör haftalık çözünürlükte; gün-içi ateşleme kapsam dışı (§1.2 uzantısı).
- §B.2: K2 eksik-gün politikası (haftanın son geçerli gözlemi; hiç yoksa None, uydurma yasak); ^MOVE çapraz-doğrulama yükümlülüğü "erişilebilir kaldığı sürece" koşuluna bağlandı.
- §B.3: 60 eşiği taramasının geçme ölçütü ön-kayıtlandı (ana bulgular ±10'da niteliksel olarak ayakta kalmalı).
- §D yeniden çerçevelendi: "doğrulama" → **ÇÜRÜTME TESTİ**; geçerse yalnız "hayatta kaldı"; "doğrulanmış" ancak canlı kayıt + olay penceresi sonrası.
- §D olay seti genişletildi: DE 2008, GB 2000, GB 2008 + DAX 2000, GB 1987 (kısmi kapsam şerhli); bağımsızlık notu (~2-2.5 bağımsız gözlem) açıkça yazıldı.
- §D sonuç-yorum tablosu ön-kayıtlandı (tümü/çoğunluk → hayatta kaldı; yarısı → belirsiz; azınlık/hiç → çürütüldü, rafa).
- §D değerlendirme penceresi kuralı: başlangıç = tüm dahil göstergelerin ısınma bitişi; bitiş = veri sonu; keyfi tarih yasak.
- §D "yanlış-bölge" tanımı eklendi (v1.5 §2.3 FP portu; askıda kuralı dahil); kapı-açık hafta oranı zorunlu metrik.
- §D indirgenmiş-varyant beyanı: DE/GB koşusu K2/K3 ve değerleme bloğu hakkında hiçbir şey söylemez.
- §D.8 gölge kayıt nihai statü kuralı: ≥5 yıl VE en az bir olay penceresi.
- §A dişleri: dondurma öncesi ABD tam-seri koşusu yasak; akıl-sağlığı = dondurma sonrası, tek sefer, salt mekanik, metriksiz, taslağa geri yazılamaz; teknik diş (git-tag koşulu + otomatik "KANIT DEĞERİ YOK" damgası).
- §E güncellendi: DAX Kursindex zorunlu blokaj maddesi (TR endeksi %20 eşiğiyle karşılaştırılamaz — v1 baz-yılı tuzağı muadili); OECD CPI halef serisi; French uluslararası dosyaların Bloomberg-damgalı lisans/süreklilik kırılganlık notu.

**v0.1 sonrası düzeltmeler (dondurma öncesi):**
- K2 dikiş kuralı eklendi (ayrı yüzdelik havuzları, TEDRATE son gözlem geçiş tarihi, köprü metriği = yüzdelik skor korelasyonu — §E.3'ü kısmen cevaplar).

**v0.1 (2026-07-16)** — ilk taslak: iki-eksenli mimari (H3), Boolean kapı (H4), bölünmüş doğrulama protokolü, köken/kirlilik beyanı. Girdiler: v1 backtest hükmü + H1-H9 defteri + veri fizibilite raporu.

---

*v2.0 olarak 2026-07-16'da donduruldu; güncel sürüm v2.1 (günlük). Değişiklikler §0 protokolüne tabidir.*